Tarih Boyunca Kullanılmış Takvim Çeşitleri Nelerdir?

Total
27
Shares
bronz güneş takvimi

Bu yazımızda takvimin ortaya çıkışının ilginç tarihini inceleyecek ve tarih boyunca kullanılmış takvim çeşitlerinden bahsedeceğiz. Takvim nedir? Nasıl ortaya çıkmıştır? Eski medeniyetler bu hesaplamaları nasıl yapmıştır? Tarih boyunca kullanılmış takvim çeşitleri nelerdir? Bu ve bunun gibi soruları merak ediyor ve cevap arıyorsanız sizi baskı ürünlerine kolaylıkla ulaşmanızı sağlayan Matbuu markası olarak hazırladığımız yazımızı okumaya davet ediyoruz.

İnsanların gökyüzüne olan ilgisi, Güneş’i, Ay’ı ve yıldızları anlamlandırmaya çalışması yüzyıllar öncesinden başlamıştır. Antik dönem insanları için gökyüzü, yeryüzündeki yaşamı etkileyen birçok tanrının evi demekti. Yıldızların konumu veya Ay’ın bir evresi felaket habercisi olabilirdi.

Belirli gözlemlerden sonra gökyüzündeki kalıpları fark ettiler. Ay belirli evrelerden geçiyor, Güneş hep aynı yerden doğuyordu. Bu döngüleri tahmin etmeye ve ölçmeye çalıştılar. Böylece günleri ve ayın geçişini sayarak, havadaki değişiklikleri tahmin edebildiler.

antik yunan çizimi

Bu eski insanlar, kışın yaklaştığını, günlerin ne zaman uzayıp kısalacağını söyleyebilmeye başladı. Ne zaman ekin ekeceklerini bildiler; belirli hayvanların ne zaman aranacağı, kendi hayvanlarının ne zaman doğuracağı ve tanrılara ne zaman şükredileceğini bir düzene oturttular.

En sonunda Ay, zamanı hesaplamanın temel birimi haline geldi. Ardından buna Güneş dahil edilerek, farklı takvim çeşitleri ortaya çıktı.

Yüzyıllardır Kullanılan Takvim Çeşitleri

Ay Takvimi

ayın evreleri

Günümüzde hala kullanılan en yaygın ay takvimi Hicri takvimdir. Ancak ay takviminin icadı ve kullanımı milattan çok öncelere dayanıyor.

Babilliler zamanın en önde gelen gökbilimcileriydi. Kuruldukları Mezopotamya’da da basit bir ay takvimi kullandılar. Muhtemelen Mısırlıların ilk takvimi de Ay’ın evrelerini esas alıyordu. Ancak böyle bu takvimin büyük bir dezavantajı bulunuyor.

Bir ayın uzunluğu, bir yeni aydan evresinden diğerine 29,5 gündür. On iki ay ise 354 gün eder. Yani bir güneş yılından yaklaşık 11 gün azdır. Bir ay yılında, on iki ayın her biri, Hicri takvimde olduğu gibi mevsimler arasında düzenli bir şekilde geriye doğru kayar ve ancak 32 yıl sonra orijinal başlangıcına geri döner. Bu kaymalar nedeniyle İslami bayramlar her yıl bir ay geri alınır.

Ramazan ayına özel bir takvim olan imsakiye hakkında bilgi edinmek için İmsakiye Nedir? İmsakiyede Hangi Bilgiler Yer Alır? başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

Bazı ay takvimlerinde, güneş yılına ayak uydurmak için zaman zaman fazladan bir ay eklenmiştir. Mezopotamya’da ve Roma Cumhuriyeti’nde kullanılan ay takvimlerinde bu uygulamaya gidilmiştir. Günümüzde Yahudi takviminde de durum böyledir.

çin hayvan takvimi

Ay takvimleri arasında İbrani takvimi, Çin takvimi, Hindu takvimi ve Vietnam takvimi bulunuyor. İran İslam Cumhuriyeti de ay takvimi olan Hicri takvimin değiştirilmiş bir versiyonunu kullanmaktadır.

Birçok Hristiyan bayramı Yahudi bayramlarına dayandığından, çoğu Hristiyan da bazı ay-güneş döngülerini hala takip etmektedir.

Mısır Takvimi

büyük mısır piramidi

Eski Mısırlılar, yılda toplam 360 gün olmak üzere, her biri 30 gün olan 12 aylık bir takvim kullanıyorlardı. Yaklaşık MÖ 4000 yılında, kendi takvimlerini güneş yılına daha uygun hale getirmek için her yılın sonunda fazladan beş gün eklediler. Bu beş gün, o günlerde çalışmanın uğursuz olduğu düşünüldüğü için bir festival haline geldi.

Mısırlılar güneş yılını aslına yakın olarak 365 ¼ gün olarak hesaplamıştı. Ama arta kalan dörtte bir günü, her dört yılda bir takvime eklemek yerine biriktirmeye başladılar. 1.460 güneş yılı veya 365 yıllık dört dönemden sonra, 1.461 Mısır yılı geçmiş oldu.

Bu, yıllar geçtikçe Mısır aylarının mevsimlerle uyumsuz kalmasına ve böylece yaz aylarının sonunda kış aylarına dönüşmesine sebep oldu. Mısır takvimi sadece her 1.460 yılda bir güneş yılıyla tam olarak örtüşüyordu.

Mısırlıların sivil takvime ek olarak, 29 1/2 günlük ay döngüsüne dayanan dini bir takvimi de bulunuyordu. Bu ay takvimi, tarım döngüleri ve yıldızların hareketleri ile daha yakından bağlantılıydı.

Roma (Jülyen) Takvimi

iki romalı adamın uzandığı, iki kadının ayakta durduğu çizim

Tarihte önemi olan takvim çeşitlerinden biri de Roma takvimidir. Roma bir dünya gücü olarak ortaya çıktığında, takvim yapmanın zorlukları iyi biliniyordu. Ancak Romalılar, bazı sayıların uğursuz olduğunu düşünmeleri de dahil birçok batıl inanca sahipti. Bunlar da hayatlarını karmaşıklaştırıyordu.

Dolayısıyla, 28 gün olan şubat ayı dışında ayları 29 veya 31 gündü. Ancak, 31 günlük dört ay, 29 günlük yedi ay ve 28 günlük bir ay toplamı yalnızca 355 gün ediyordu. Bu nedenle Romalılar, Mercedonius adlı 22 veya 23 günlük fazladan bir ay icat ettiler. Ve bu ay her iki yılda bir takvime eklendi.

Roma takvimi Mercedonius ayı eklentisi ile bile, gün ve ay hesaplamalarındaki doğruluktan o kadar uzaklaştı ki gökbilimci Sosigenes, Jülyus Sezar’a tavsiyede bulundu. Böylece Jülyus Sezar kapsamlı bir reform emri verdi. M.Ö. 46 yılında imparatorluk kararnamesiyle takvimde bir yıl 445 gün olarak belirlendi ve mevsimlere uygun hale getirildi.

sezar heykeli

Daha sonra 365 gün 6 saat olan güneş yılı takviminin temeli oluşturuldu. Aylar 30 veya 31 gün uzunluğunda tutuldu ve 6 saatin eklenmesi ile her dört yılda bir 366 günlük bir yıl yapıldı. Dahası Sezar yılın, mart sonundaki ilkbahar ekinoksuyla değil, ocak ayının ilk günüyle başlamasına hükmetti.

Bu takvim Jülyus Sezar’a ithafen Jülyen Takvimi olarak adlandırıldı ve günümüzde Doğu Ortodoks kiliseleri tarafından tatil hesaplamaları için kullanılmaya devam ediliyor.

Miladi Takvim

eski bir miladi takvim

Jülyen Takvimi yaygın olarak kullanılmaya devam edilse de takvimin temel hesaplamaları tamamen doğru değildi. Takvim, bir yılda tam olarak 365.25 gün olduğunu varsayıyordu. Dünya’nın Güneş etrafında dönmesi aslında 365.2422 gün sürüyor ve her yıl on bir dakikalık bu fark, takvimi her 400 yılda bir ekinokslarla uyumunun yaklaşık üç gün kadar kaymasına neden oluyordu.

Sekizinci yüzyılda, bir İngiliz Benedictine keşişi olan Aziz Bede, takvimin üç gün kaydığını fark etmişti. Beş yüz yıl sonra Roger Bacon, bu uyumsuzluğun bir haftaya çıktığını hesapladı. 1300’de ise ünlü İtalyan şair Dante, kapsamlı bir takvim reformu gerekliliğinden bahsetti.

Jülyen Takvimi’nde oluşan bu kaymalar kilise için de sorun olmaya başladı. Kilise, bahar ekinoksunun 21 marta denk gelmesine karar vermişti ve Paskalya kutlamaları da bahar ekinoksuna göre belirlenmişti. On altıncı yüzyıla gelindiğinde, bu ekinoks yaklaşık on gün öne, 11 marta denk geliyordu.

trent konseyi çizimi

1545’te takvimi değiştirme çalışmaları başladı. Trent Konseyi, ekinoksların düzenlenmesini sağlayacak şekilde tarihleri ayarlaması için Papa III. Paul’e yetki verdi. Konsey Papa’dan Paskalya’nın takvimde tekrar kaymasını engellemenin bir yolunu bulmasını da istedi.

Bunun ardından on altıncı yüzyılda takvim üzerindeki çalışmalar inanılmaz bir hız aldı. Reform komisyonu 1577 yılına kadar matematikçilerden katkılarını istememişti. Kazanan öneri, İtalyan bir doktor ve astronom olan Aloysius Lilius’tan geldi. Önümüzdeki kırk yıl için biriken artık yılların iptal edilmesi gerektiğini ve ekinoksun takvime yetişmesine izin verilmesi gerektiğini önerdi. Daha sonra takvimi sabitlemek için yeni bir formül geliştirdi.

papa gregory heykeli

Yeni takvim Miladi (Gregoryen) takvim olarak adlandırıldı ve Gregory XIII’ün papalığı sırasında, 15 Ekim 1582 Cuma günü kabul edildi. İspanya bu yeni takvimi hemen kabul etti ve onu Portekiz, Fransa, Polonya, İtalya ve Lüksemburg izledi. Bohemya Krallığı takvimi iki yıl sonra kabul etti. Prusya ise takvimi 1610’da kabul etti.

Protestan ülkeler takvimi benimsemekte daha ağır davrandılar. Çünkü bunun ülkelerini Katolik Roma’ya yaklaştıracağından endişeleniyorlardı. İngiltere 1752’ye kadar Miladi takvimi kullanmadı. Yunanistan takvimi kabul etmek için 1923’e, Türkiye ise 1926’ya kadar bekledi.

Uzun tarihiyle takvimin icadına, kullanımına ve gelişme süreçlerine bir göz attık. Umarız keyifle okumuşsunuzdur.
Günlük ve haftalık programlarınızı yapmanızı kolaylaştıran, ofislerin vazgeçilmezi duvar takvimleri için Matbuu’yu tercih edebilirsiniz.

Şunlar da hoşunuza gidebilir

Etkili Bir Marka Yönetimi İçin Cepli Dosyanızda Olması Gereken 5 Ürün

Günümüzde firmaların rekabet koşulları oldukça zorlaştı bu nedenle marka bilinirliğini artırmak için birçok firma aralıksız çalışmalar yürütmektedir. Bizler Etkili Bir Marka Yönetimi İçin Cepli Dosyanızda Olması Gereken 5 Ürün başlıklı bu yazımız ile firmalarınızın marka…
Gönderiyi Gör